Schilderij of kunst verkopen: de complete gids

Schilderij verkopen in 5 stappen

Wil je snel weten wat je moet doen? Dit is de volgorde die in de praktijk het minst misgaat, of het nu gaat om een olieverfschilderij van zolder, een gesigneerde litho of een bronzen beeldje uit een erfenis.

1. Bepaal wat je hebt. Schilderij, aquarel, tekening, litho, zeefdruk, ets of beeld. Noteer de signatuur, eventuele nummering (bijvoorbeeld 27/100), de afmetingen en alles wat op de achterkant staat: etiketten, stempels, opschriften.
2. Zoek de maker en de herkomst uit. Kijk of de kunstenaar bekend is in naslagwerken en verzamel aankoopbonnen, galeriefacturen, certificaten en oude foto's van het werk in huis.
3. Maak een prijsindicatie op basis van verkochte prijzen. Vraagprijzen op internet zeggen weinig; afgeslagen veilingprijzen van vergelijkbaar werk zeggen veel meer.
4. Kies de route. Online veiling, lokaal of gespecialiseerd veilinghuis, galerie of handelaar, of zelf verkopen via een advertentiesite. Elke route past bij een ander soort werk.
5. Bereid het werk voor en dien het in. Goede foto's, een eerlijke beschrijving en de documenten erbij. Spreek bij een duurder werk een minimumprijs af.

Ben je nieuw met veilen, lees dan ook de algemene gids zelf veilen. Hieronder werken we elke stap uit voor kunst.

Wat is mijn schilderij waard?

Een eerlijk antwoord: dat loopt enorm uiteen. Twee doeken van dezelfde afmetingen kunnen in opbrengst een factor honderd verschillen. De waarde komt vooral uit een handvol factoren, en die kun je grotendeels zelf in kaart brengen.

De factoren die de prijs bepalen

• Maker. Een bekende, verzamelde naam is de grootste prijsdrijver. Een onbekende of niet te identificeren signatuur betekent meestal dat de decoratieve waarde telt, niet de naam.
• Origineel of reproductie. Een uniek schilderij of een originele litho is iets anders dan een offsetdruk of poster naar een schilderij. Daarover verderop meer.
• Staat. Craquelé, scheuren, vochtvlekken, verkleuring van papier en eerdere restauraties drukken de prijs.
• Herkomst (provenance). Een gedocumenteerde geschiedenis, bijvoorbeeld een galeriefactuur of een vermelding in een tentoonstellingscatalogus, geeft kopers vertrouwen.
• Onderwerp, periode en formaat. Binnen het oeuvre van één kunstenaar zijn sommige periodes en onderwerpen gewilder dan andere.

Zelf een indicatie maken

Zoek naar werk van dezelfde kunstenaar dat echt is verkocht, liefst in dezelfde techniek en een vergelijkbaar formaat. Op Geveild.com vind je lopende kavels in de categorie kunst en antiek en prijsontwikkeling in de prijsindex kunst en antiek. Op wat brengt het op lees je hoe je verkochte prijzen leest en waarom vraagprijzen misleiden.

Voor kunstenaarsgegevens is het RKD in Den Haag een belangrijke bron. Het instituut beheert onder meer de databases RKDartists (gegevens over kunstenaars) en RKDimages (kunstwerken), zoals deze beschrijving van het RKD samenvat. Je vindt ze op rkd.nl. Staat een kunstenaar daar met levensdata en opleidingen, dan helpt dat jou en de expert die je werk beoordeelt.

Schilderij laten taxeren

Een online indicatie is geen taxatie. Heb je een formeel taxatierapport nodig, bijvoorbeeld voor een verzekering, een verdeling van een nalatenschap of omdat je een waardevol werk vermoedt, schakel dan een taxateur in. In Nederland is Federatie TMV de beroepsorganisatie van taxateurs, makelaars en veilinghouders in roerende zaken; zij organiseert bijvoorbeeld de Nationale Dag van Waarde met waardebepalingen. Vraag vooraf naar kosten en specialisatie: een taxateur van oude meesters is niet automatisch thuis in naoorlogse grafiek.

Litho, zeefdruk of reproductie? Grafiek verkopen zonder verrassingen

Bij litho's en zeefdrukken bepalen een paar kleine potloodnotities onder de afbeelding een groot deel van de waarde. Kijk er dus goed naar voor je het werk aanbiedt.

• Signatuur. Bij originele grafiek signeert de kunstenaar meestal met potlood onder de afbeelding. Een handtekening die in de druk zelf zit (gedrukt, niet gezet) is geen handsignatuur.
• Oplage en nummering. 27/100 betekent het 27e exemplaar van een oplage van 100. Het Steendrukmuseum legt uit dat een kleinere totale oplage doorgaans meer waard is, terwijl het volgnummer zelf de waarde nauwelijks beïnvloedt.
• E.A. of A.P. Épreuve d'artiste of artist's proof: proefdrukken voor de kunstenaar, buiten de genummerde oplage. Volgens het museum verschillen ze niet van de genummerde exemplaren en mogen ze verkocht worden.
• H.C. Hors commerce: exemplaren die niet voor de handel bedoeld waren, vaak voor de uitgever of drukker, maar die er toch regelmatig in terechtkomen.

Twijfel je of iets een originele litho of een fotomechanische reproductie is? Bekijk het met een loep. Het Steendrukmuseum wijst erop dat je bij een reproductie het rasterpatroon van de fotolithografische druk ziet, terwijl een steendruk dat niet heeft. Echt zekerheid geven vraagt specialistische kennis, dus beschrijf wat je ziet in plaats van te concluderen.

Catawiki is hier streng in. Volgens de richtlijnen voor prenten en multiples worden reproducties die niet duidelijk als "After [kunstenaar]" zijn beschreven geweigerd, net als ongesigneerde of toegeschreven werken zonder onderbouwing. Bij genummerde edities wil Catawiki close-ups van zowel signatuur als nummer. Kijk voor vergelijkbaar werk ook naar onze zeefdrukken en bijvoorbeeld de kavels van Karel Appel, een kunstenaar met veel grafiek op de markt.

Waar verkoop ik mijn schilderij? Vier routes vergeleken

Er is geen route die voor elk werk de beste is. Een gesigneerde zeefdruk van een bekende naam vraagt iets anders dan een groot decoratief doek of een topstuk van een oude meester. Deze vergelijking helpt je kiezen.

Een eerlijke kanttekening bij Catawiki: het platform accepteert niet alles. Volgens de richtlijnen voor klassieke en moderne kunst moet een werk een verwachte opbrengst van minstens € 100 hebben en weigert Catawiki onder meer werk met onzekere herkomst, slechte staat of een toeschrijving zonder onderbouwing. Voor een anoniem decoratief doek is een lokaal veilinghuis of advertentiesite dan realistischer.

Omgekeerd: heb je mogelijk een topstuk, laat het dan eerst beoordelen door een gespecialiseerd veilinghuis voordat je ergens instemt. Op veilinghuizen vergelijken zie je welke huizen kunst veilen, en de kosten per veilinghuis laten zien wat je als inbrenger en koper betaalt.

Kunst verkopen via Catawiki: kosten en werkwijze

Catawiki deelt kunst in eigen categorieën in. Op de kunstpagina van Catawiki staan vier hoofdgroepen: Fotografie, Klassieke kunst en impressionisme, Moderne en hedendaagse kunst, en Prenten en multiples. De richtlijnen trekken de grens rond 1945: klassieke kunst loopt van de 15e eeuw tot 1945, naoorlogse en hedendaagse kunst en prenten vanaf 1945.

Wat kost verkopen op Catawiki?

Volgens Catawiki's uitleg voor verkopers betaal je 12,5% van de verkoopprijs plus een vast bedrag, exclusief btw (de btw van het land van de verkoper). Indienen en een account aanmaken zijn gratis. De koper betaalt de verzendkosten.

Rekenvoorbeeld: wordt je litho verkocht voor € 1.000, dan is de commissie € 125 (12,5%) plus het vaste bedrag, met daarover btw. Je ontvangt de verkoopprijs min die kosten. Het actuele vaste bedrag en meer rekenvoorbeelden staan op onze pagina over Catawiki-kosten.

Zo verloopt het

1. Maak een gratis account en dien je werk in met goede foto's en gegevens.
2. Doorloop eenmalig de identiteitscontrole bij de betaalpartner (Stripe of Payoneer).
3. Een expert beoordeelt je werk en plaatst het in een passende veiling.
4. Er wordt geboden; de koper betaalt aan Catawiki.
5. Je verzendt binnen 3 werkdagen of zet het werk klaar voor ophalen.
6. Je wordt uitbetaald volgens de uitbetalingsfrequentie die je hebt gekozen.

Minimumprijs

Bij een werk met een hogere geschatte waarde kun je een minimumprijs instellen, in overleg met de expert. Het bieden start bij € 1, bij 50% van de minimumprijs of bij de minimumprijs. Voor prenten geldt volgens Catawiki dat werk met een verwachte waarde onder € 200 geen minimumprijs kan krijgen. Er is ook een optie "nu kopen". Catawiki zegt zelf: "Iedereen kan indienen en verkopen."

Wil je eerst zien hoe vergelijkbaar werk het doet? Op kunst die vandaag sluit volg je live welke werken nu worden afgeslagen.

Schilderij laten veilen: foto's, beschrijving en documenten

Bij online veilen koopt de bieder op basis van jouw foto's en tekst. Wat je weglaat, kost geld; wat je verzwijgt, kost je later een geschil.

Foto's

Catawiki vraagt voor klassieke en moderne kunst minstens vijf duidelijke foto's: het hele werk met en zonder lijst, de achterkant inclusief etiketten en merktekens, en close-ups van signatuur, opschriften en gebreken. Fotografeer bij daglicht tegen een effen lichte achtergrond, zonder flits of filters. Bij grafiek fotografeer je signatuur en nummering scherp en apart.

Beschrijving

• Kunstenaar zoals gesigneerd, en of de signatuur voor of achter staat, in potlood of verf.
• Techniek en drager: olieverf op doek, gouache op papier, litho, zeefdruk, brons.
• Afmetingen van het werk zelf en, met lijst, de buitenmaten en diepte.
• Staat: benoem elk gebrek dat je ziet. Catawiki weigert werk met beelden die digitaal bewerkt of onscherp zijn.
• Herkomst: hoe en wanneer het werk in jouw bezit kwam, met bewijsstukken.

Documenten en certificaten

Een certificaat van echtheid telt alleen als het van een erkende expert, de nalatenschap van de kunstenaar of een gevestigde galerie komt, met naam, handtekening en datum van de uitgever. Zelf opgestelde certificaten accepteert Catawiki niet. Een galeriefactuur of een vermelding in een catalogus raisonné is vaak sterker dan een losse verklaring.

Schoonmaken of juist niet?

Niet doen. Een schilderij zelf schoonmaken, vernissen of een litho uit de lijst halen en gladstrijken kan onherstelbare schade geven en drukt de prijs. Stof voorzichtig af met een zachte kwast en laat restauratie over aan een restaurator, en dan alleen als een kenner zegt dat het de moeite waard is.

Kunst uit een erfenis verkopen

Bij een nalatenschap zijn er vaak meerdere werken tegelijk en weet niemand precies wat er hangt. Werk dan in deze volgorde.

1. Inventariseer alles voor er iets wordt weggegeven of weggegooid: foto van voor- en achterkant, signatuur, maten.
2. Bewaar papieren. Oude facturen, brieven van galeries, verzekeringslijsten en tentoonstellingscatalogi uit de boekenkast zijn herkomstbewijs.
3. Splits het op. Werk met een herkenbare, verzamelde naam bied je apart aan; decoratief werk zonder bekende maker kan als partij naar een lokaal veilinghuis of opkoper.
4. Stem af met mede-erfgenamen voor je een minimumprijs of verkoopkanaal kiest, en leg dat vast.

Moet de waarde formeel vastgesteld worden, bijvoorbeeld voor een verdeling of een aangifte, dan is een taxatierapport van een taxateur de aangewezen weg, niet een online indicatie. Grotere inboedels gaan vaak naar een veilinghuis met kijkdagen; lees op kijkdagen en ophalen hoe dat werkt.

Juridisch en fiscaal: volgrecht, export en belasting

Volgrecht

Kunstenaars en hun erfgenamen hebben recht op een vergoeding als hun werk wordt doorverkocht via de professionele kunsthandel. In Nederland geldt dat volgens de Rijksoverheid bij een verkoopprijs van meer dan € 3.000 en als de verkoper, koper of tussenpersoon een professionele kunsthandelaar is; een veilinghuis is zo'n tussenpersoon. Verkopen tussen particulieren vallen erbuiten. Het recht loopt tot 70 jaar na het overlijden van de kunstenaar.

De brochure van de Rijksoverheid noemt de tarieven: 4% over het deel tot en met € 50.000, aflopend in schijven, met een maximum van € 12.500. Ook grafiek in beperkte oplage die door of onder gezag van de kunstenaar is gemaakt, valt eronder. In België geldt volgens beheersvennootschap SABAM een drempel van € 2.000 of meer. Wie de vergoeding draagt, staat in de voorwaarden van het veilinghuis; lees die na voor je inbrengt.

Export buiten de EU

Verkoop je aan een koper buiten de EU, dan kan een uitvoervergunning nodig zijn. Volgens Ondernemersplein vraag je die aan bij de Douane (CDIU) en beslist de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed. De drempels per categorie staan in EU-verordening 116/2009: voor werken ouder dan 50 jaar die niet meer in bezit van de maker zijn, onder meer € 150.000 voor schilderijen, € 30.000 voor aquarellen, gouaches en pastels, € 15.000 voor originele prenten, zeefdrukken en litho's en € 50.000 voor originele beelden. De Inspectie verwijst voor details naar haar brochure. Beschermd cultureel erfgoed onder de Erfgoedwet mag je niet zonder toestemming uitvoeren.

Belasting

Verkoop je als particulier spullen uit je privébezit, dan betaal je volgens de Belastingdienst meestal geen inkomstenbelasting. Koop je regelmatig kunst in om met winst door te verkopen, dan is dat wel belast. Platforms geven gegevens door bij 30 verkopen of meer dan € 2.000 per jaar; dat betekent niet automatisch dat je belasting verschuldigd bent. Woon je in België, leg je situatie dan voor aan de FOD Financiën.

Verzenden en verzekeren

Pak schilderijen in met hoekbeschermers en stevig karton, nooit met glas los in de doos. Kies bij duurder werk een verzendmethode met tracking en verzekering, en controleer of kunst onder de dekking valt.

Veelgemaakte fouten bij kunst verkopen

• Een vraagprijs als waarde zien. Wat een galerie online vraagt, is niet wat een veiling oplevert. Kijk naar afgeslagen prijzen.
• Een reproductie als origineel aanbieden. Ook te goeder trouw leidt dat tot een retour en een geschil. Beschrijf wat je zeker weet.
• Echtheid beloven. Schrijf "gesigneerd" in plaats van "echt", tenzij je een erkend certificaat hebt.
• Zelf restaureren. Schoonmaakmiddel of vernis op een doek kan de waarde vernietigen.
• De achterkant niet fotograferen. Etiketten en stempels zijn vaak de beste herkomstaanwijzing.
• Een te hoge minimumprijs. Wordt die niet gehaald, dan is je werk niet verkocht en is het een keer "verbrand" in de markt.
• Slecht verpakken. Schade bij verzending is bij kunst vaak niet te herstellen.

Termen als opgeld, afslag of minimumprijs onduidelijk? Ze staan in het veilingwoordenboek.

Klaar om je schilderij te verkopen?

Heb je de maker, de herkomst en een realistische indicatie op een rij, dan is de volgende stap indienen. Voor gesigneerd werk en grafiek van verzamelde kunstenaars is een online veiling met expertselectie meestal de route met het grootste publiek. Voor grote, kwetsbare of anonieme werken kan een lokaal veilinghuis beter passen.

Wil je eerst de markt volgen? Zet een gratis alert op de kunstenaar of techniek, bekijk de Veilingmonitor en lees ook de koopgids voor kunst: weten waar kopers op letten, helpt je beter verkopen.