Kunst kopen op een veiling: de complete koopgids

Kunst kopen in het kort

Een kunstwerk op een veiling kopen is anders dan in een galerie. Je ziet het werk vaak alleen op foto, de prijs ontstaat tijdens het bieden en bovenop je bod komen kosten. Wie dat vooraf regelt, koopt rustiger en vaak voordeliger.

1. Kies wat je zoekt: een uniek schilderij, een aquarel of tekening, grafiek (litho, zeefdruk, ets) of een beeld.
2. Lees de beschrijving en foto's kritisch: signatuur, nummering, techniek, maten, staat, achterkant.
3. Bekijk verkochte prijzen van vergelijkbaar werk, zodat je weet wat redelijk is.
4. Reken je totaalprijs uit: bod plus opgeld of kopersbescherming, btw, verzending en eventueel invoerkosten.
5. Bied met een vast maximum en houd je eraan, ook als de veiling verlengt.

Nieuw met online bieden? Lees eerst hoe online veilen werkt. Daarna volgt per stap wat specifiek voor kunst geldt.

Waar koop je kunst op een veiling?

Er zijn grofweg twee soorten plekken: grote online platforms en traditionele veilinghuizen die ook online bieden mogelijk maken. Beide hebben voor- en nadelen.

Catawiki

Catawiki verdeelt kunst over vier groepen op de kunstpagina: Fotografie, Klassieke kunst en impressionisme, Moderne en hedendaagse kunst, en Prenten en multiples. Experts selecteren wat er geveild wordt. In de categorie prenten en multiples vind je litho's, zeefdrukken en edities van bekende namen. Een nadeel: je ziet het werk niet in het echt en de verkoper kan ver weg zitten, dus verzending kost tijd en geld.

Nederlandse en Belgische veilinghuizen

Lokale en gespecialiseerde veilinghuizen hebben vaak kijkdagen, zodat je een schilderij kunt bekijken voor je biedt. Dat is bij olieverf en grote doeken een groot voordeel. Je haalt meestal zelf op; lees op kijkdagen en ophalen hoe dat gaat. In de veilingkalender zie je welke kunstveilingen eraan komen.

Via Geveild.com zoeken

Geveild.com zet kavels van verschillende platforms en veilinghuizen bij elkaar. Begin in de categorie kunst en antiek, zoek gericht naar zeefdrukken of naar een kunstenaar, zoals de kavels van Karel Appel. Wat vandaag afloopt, staat op kunst die vandaag sluit.

Nu op veiling bij de veilinghuizen die Geveild.com volgt · Alle kunst op veiling

Zoll-Auktion

1 antieke medicijn-/dokterskast

Nog 1u 53mdi 13 okt 10:16Mannheim (Duitsland)

Startbod€ 300

Luedtke Versteigerungen

Posten Porselein

Nog 3u 56mdi 13 okt 12:19Berlin (Duitsland)

Startbod€ 10

Luedtke Versteigerungen

Posten Porselein

Nog 4u 17mdi 13 okt 12:40Berlin (Duitsland)

Startbod€ 10

Luedtke Versteigerungen

Posten Porselein

Nog 4u 27mdi 13 okt 12:50Berlin (Duitsland)

Huidig bod€ 25

Luedtke Versteigerungen

Posten Porselein

Nog 4u 28mdi 13 okt 12:51Berlin (Duitsland)

Startbod€ 10

Luedtke Versteigerungen

Posten Porselein

Nog 4u 32mdi 13 okt 12:55Berlin (Duitsland)

Huidig bod€ 25

Hammertime

2 Antieke Koperen Kolenschopjes

Nog 10u 37mdi 13 okt 19:00België

Huidig bod€ 31 bod

Hammertime

Lot Antieke Lusters

Nog 10u 37mdi 13 okt 19:00België

Huidig bod€ 2311 biedingen

Waar let je op bij kunst kopen? Checklist per soort

Schilderijen en aquarellen

• Techniek en drager. Olieverf op doek of paneel, acryl, gouache of aquarel op papier. Werk op papier is gevoeliger voor licht en vocht.
• Signatuur. Waar staat die en waarmee is ze gezet? Een signatuur is een aanwijzing, geen bewijs van wie het maakte.
• Staat. Zoek op de foto's naar craquelé, afschilfering, scheuren, retouches en vlekken. Vraag om extra foto's onder strijklicht als je twijfelt.
• Achterkant. Etiketten van galeries, tentoonstellingen of transporteurs vertellen iets over de herkomst.
• Maten. Let op of de maten met of zonder lijst zijn opgegeven.

Litho's, zeefdrukken en etsen

• Handsignatuur in potlood onder de afbeelding, of een in de plaat gedrukte signatuur? Dat laatste is geen handsignatuur.
• Oplage. 27/100 is het 27e exemplaar van 100. Een kleinere oplage is volgens het Steendrukmuseum doorgaans meer waard; het volgnummer zelf maakt weinig uit.
• E.A., A.P. en H.C. E.A. (épreuve d'artiste) of A.P. (artist's proof) zijn proefdrukken voor de kunstenaar buiten de oplage; H.C. (hors commerce) waren niet voor de handel bedoeld. Ze kunnen gewoon verkocht worden.
• Origineel of reproductie. Staat er "naar" of "after" bij de naam, dan gaat het om een reproductie naar een werk van de kunstenaar, niet om grafiek die de kunstenaar zelf maakte.
• Papier. Vergeling, vlekjes (foxing), lichtrand door een passe-partout en vouwen drukken de prijs.

Beelden

• Materiaal (brons, steen, hout, keramiek), hoogte en gewicht: zwaar werk is duur om te vervoeren.
• Signatuur, gieterijstempel en nummering bij bronzen in oplage.
• Beschadigingen, reparaties en de staat van het patina.

Echt of nep? Documenten en herkomst

Niemand kan op basis van een paar foto's echtheid garanderen, ook wij niet. Wat je wel kunt doen, is het risico verkleinen door te letten op documentatie, herkomst en de manier waarop een werk beschreven is.

Hoe een veiling zelf filtert

Catawiki weigert volgens de richtlijnen voor klassieke en moderne kunst onder meer werk met onzekere of onverifieerbare herkomst, toeschrijvingen zonder onderbouwing van een expert of literatuur, en sterk gerestaureerd werk. Certificaten tellen daar alleen als ze komen van erkende experts, de nalatenschap van de kunstenaar of gevestigde galeries; zelfgemaakte certificaten worden niet geaccepteerd. Voor grafiek eist Catawiki dat reproducties duidelijk "After [kunstenaar]" heten, zo staat in de richtlijnen voor prenten en multiples.

Wat jij zelf controleert

• Herkomst. Een galeriefactuur, oude tentoonstellingsetiketten of een vermelding in een catalogus raisonné maken een werk geloofwaardiger. Een verhaal zonder papier is een verhaal.
• Kunstenaarsgegevens. Controleer levensdata en werkperiode van de kunstenaar, bijvoorbeeld in de databases RKDartists en RKDimages van het RKD op rkd.nl (zie de beschrijving van het RKD). Een datering die niet past bij de levensloop is een waarschuwing.
• Origineel of druk. Bij twijfel over een litho: een fotomechanische reproductie toont onder een loep een rasterpatroon, legt het Steendrukmuseum uit.
• Taalgebruik. "Toegeschreven aan", "atelier van", "naar" en "in de stijl van" betekenen iets anders dan alleen de naam van de kunstenaar. Ze staan uitgelegd in het veilingwoordenboek.

Gaat het om een duur werk, vraag dan voor of na aankoop een onafhankelijk oordeel. In Nederland is Federatie TMV de beroepsorganisatie van taxateurs en veilinghouders in roerende zaken, zoals ook blijkt uit de Nationale Dag van Waarde die zij organiseert.

Wat kost kunst kopen op een veiling echt?

Je bod is niet je eindprijs. Reken altijd de volgende posten mee voor je je maximum bepaalt.

• Kopersbescherming bij Catawiki. Volgens Catawiki is dat 9% van het eindbod plus € 3, inclusief btw. Bij een eindbod van € 500 betaal je dus € 48 extra.
• Opgeld bij veilinghuizen. Traditionele huizen rekenen opgeld over de hamerprijs, met btw. Het percentage verschilt per huis; vergelijk ze op kosten per veilinghuis en reken het uit met de opgeldcalculator.
• Btw. Hoe btw bij kunst wordt berekend, hangt af van verkoper en regeling. Lees btw bij veilingen en opgeld en btw.
• Volgrecht. Bij doorverkoop via de professionele kunsthandel heeft de kunstenaar of zijn erfgenaam recht op een vergoeding: in Nederland bij een prijs boven € 3.000 (Rijksoverheid), in België vanaf € 2.000 (SABAM). Het tarief begint volgens de brochure van de Rijksoverheid bij 4% en is gemaximeerd op € 12.500. Veilinghuizen kunnen dit aan de koper doorberekenen; het staat in de veilingvoorwaarden.
• Verzending en verzekering. Bij Catawiki betaal je verzendkosten apart. Grote doeken, ingelijst werk achter glas en beelden zijn duurder om veilig te versturen.
• Invoerkosten. Komt het werk van buiten de EU, bijvoorbeeld uit het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland, dan kunnen invoer-btw en kosten volgen. Reken het na met de invoerkostencalculator.

Zet al die posten in een rij en reken terug naar het hoogste bod dat je wilt doen. Dat bedrag is je maximum, niet de prijs die je bereid bent te betalen.

Rekenvoorbeeld Catawiki: wil je in totaal hooguit € 700 uitgeven, trek dan eerst de verzendkosten af die bij de kavel staan. Van wat overblijft gaat € 3 af, en dat bedrag deel je door 1,09. De uitkomst is het hoogste eindbod dat binnen je budget blijft. Bij een veilinghuis doe je hetzelfde met het opgeldpercentage uit de veilingvoorwaarden.

Slim bieden op een kunstveiling

Bij kunst speelt emotie een grotere rol dan bij de meeste andere categorieën. Juist daarom helpt een vaste aanpak.

1. Bepaal je maximum vooraf op basis van verkochte prijzen en je totale kosten. Schrijf het op.
2. Bied niet te vroeg op. Vroege biedingen drijven de prijs op en trekken aandacht van andere bieders.
3. Houd rekening met verlenging. Veel online veilingen verlengen als er in de laatste minuten wordt geboden. Laatste-seconde-bieden werkt dan minder goed dan je denkt; lees verlengen en snipen.
4. Gebruik automatisch bieden waar dat kan, met je maximum als grens. Dan bied je niet in de opwinding over je eigen limiet heen.
5. Accepteer verlies. Een vergelijkbaar werk komt vaak terug. Met een gratis alert op de kunstenaar zie je het als eerste.

Kun je het werk vooraf zien, ga dan naar de kijkdag. Bekijk een schilderij van dichtbij en van opzij: retouches en oneffenheden zie je vaak pas onder schuin licht. Vraag bij online veilingen gerust om extra foto's van de achterkant of van een detail; een verkoper die dat weigert, geeft je ook informatie.

Meer tactiek staat in slim bieden op veilingen. Wil je zien welke prijzen werk van een kunstenaar de laatste tijd haalt, kijk dan in de prijsindex kunst en antiek.

Kunst kopen als investering?

Wees voorzichtig. Kunst brengt geen rente of dividend op, kost geld aan opslag, lijst en verzekering, en is lastig snel te verkopen. Bij doorverkoop betaal je opnieuw kosten, en prijzen van een kunstenaar kunnen dalen. Dit is geen beleggingsadvies. Koop vooral wat je graag aan de muur hebt; een eventuele waardestijging is dan een bonus en geen voorwaarde.

Na het winnen: betalen, verzenden en ophalen

Betalen. Bij Catawiki betaal je aan het platform, niet rechtstreeks aan de verkoper. Volgens Catawiki's uitleg verzendt de verkoper binnen 3 werkdagen nadat jij hebt betaald, of zet hij het werk klaar voor ophalen. Catawiki noemt ook smart shipping, waarmee kopers tot 35% op verzending kunnen besparen. Bij een veilinghuis betaal je meestal per bankoverschrijving binnen de termijn uit de voorwaarden.

Ophalen. Bij lokale veilinghuizen haal je kavels op vaste dagen op. Neem dekens, karton en hoekbeschermers mee voor schilderijen, en meet vooraf of het werk in je auto past.

Controle bij ontvangst. Maak foto's van het pakket voor je het opent en controleer het werk direct op schade en op overeenstemming met de beschrijving. Meld afwijkingen zo snel mogelijk via het platform of veilinghuis.

Verzekeren en bewaren. Meld waardevol werk bij je inboedelverzekeraar. Hang werk op papier uit direct zonlicht en schilderijen niet boven een radiator. Bewaar factuur, beschrijving en foto's: dat is straks de herkomst voor de volgende eigenaar.

Inlijsten. Grafiek komt vaak zonder lijst of in een oude lijst met zuur karton. Laat waardevol werk op papier inlijsten met zuurvrij passe-partout en UV-werend glas; dat beschermt tegen verkleuring en houdt de waarde beter vast. Haal een litho nooit zelf van een oude ondergrond los.

Export. Wil je een werk later meenemen naar buiten de EU, dan kan bij oudere en waardevolle cultuurgoederen een uitvoervergunning nodig zijn; zie Ondernemersplein.

Veelgemaakte fouten bij kunst kopen

• Een reproductie voor een origineel aanzien. "Naar Picasso" is geen Picasso. Lees elk woord van de titel.
• Kosten vergeten. Kopersbescherming, opgeld, btw, volgrecht en verzending tellen samen flink op.
• Afgaan op vraagprijzen. Een hoge vraagprijs op een webshop zegt niets over wat een werk op een veiling haalt.
• Maten niet checken. Een werk dat op het scherm groot lijkt, kan klein zijn, en andersom.
• Staat onderschatten. Restauratie van een schilderij is specialistisch werk en kan meer kosten dan het werk zelf.
• Doorbieden in de verlenging. Wie zijn maximum loslaat, betaalt vaak te veel.
• Papieren niet bewaren. Zonder factuur en beschrijving wordt doorverkopen later lastiger.

Wil je ooit zelf verkopen? De gids schilderij verkopen laat zien waar verkopers op letten.

Klaar om op kunst te bieden?

Weet je wat je zoekt, wat het ongeveer opbrengt en wat het je in totaal kost, dan ben je klaar om te bieden. Online veilingen met expertselectie hebben een groot en wisselend aanbod van schilderijen, grafiek en beelden; lokale veilinghuizen geven je de kans om het werk eerst te zien.

Liever eerst rondkijken? Bekijk de actuele Catawiki-veilingen of zet een alert op je favoriete kunstenaar.