Doorstart na faillissement: hoe het werkt en wat het betekent voor werknemers, klanten en kopers

Wat is een doorstart?

Een doorstart is het voortzetten van een bedrijf na een faillissement door een koper. De curator verkoopt dan niet alles los, maar draagt bijvoorbeeld de winkels, de merknaam, de voorraad, de klantenlijst en de machines in één keer over aan een nieuwe vennootschap. Die nieuwe onderneming kan in handen zijn van een concurrent, een investeerder of de oude eigenaar.

Voor de curator is een doorstart aantrekkelijk als een lopend bedrijf meer oplevert dan een losse verkoop. Daarom houdt hij winkels soms open na het faillissement: volgens curatoren in het geval van BCC vergrootte dat de kans op een doorstart of verkoop (Kassa).

Belangrijk: de schulden gaan niet mee. De nieuwe onderneming koopt de bezittingen en betaalt een koopsom aan de curator. Die koopsom komt in de boedel en wordt volgens de vaste rangorde verdeeld onder de schuldeisers van het failliete bedrijf.

Wat is een pre-pack?

Bij een pre-pack wordt de doorstart al voorbereid voordat het faillissement wordt uitgesproken. Een beoogd curator en een beoogd rechter-commissaris kijken mee terwijl er met kopers wordt gepraat. Direct na de faillietverklaring kan het bedrijf dan worden verkocht. Het idee is een snellere doorstart, met behoud van klanten en banen en mogelijk een hogere opbrengst (Rechtbank Overijssel).

In Nederland heeft de pre-pack geen wettelijke basis. Een wetsvoorstel daarvoor (de Wet continuïteit ondernemingen I) is nog niet ingevoerd (VBK, oktober 2023). Dat blijkt belangrijk voor werknemers, zie hieronder.

Zo komt een doorstart in Nederland tot stand

Een doorstart is juridisch een onderhandse verkoop door de curator. De Faillissementswet stelt daar een duidelijke voorwaarde aan: goederen worden in het openbaar verkocht, of onderhands met toestemming van de rechter-commissaris. Alleen als de gezamenlijke waarde volgens de boedelbeschrijving niet meer is dan € 2.000, is die toestemming niet nodig (artikel 176 Faillissementswet, zie Wetboek+). In de praktijk verloopt een doorstart daardoor meestal in deze stappen:

1. Inventaris en waardering. De curator brengt in kaart wat er is en laat het vaak taxeren.
2. Gegadigden zoeken. Hij benadert mogelijke kopers: concurrenten, investeerders, soms de oude eigenaar.
3. Biedingen. Gegadigden doen een bod op een omschreven pakket, bijvoorbeeld de merknaam, een aantal vestigingen en de voorraad.
4. Toestemming. De curator vraagt de rechter-commissaris om toestemming. In het modelverzoek van de Rechtspraak moet hij onder meer vermelden of er taxatierapporten zijn, wie er is benaderd, welke biedingen er zijn gedaan, waarom verder zoeken geen zin heeft en hoe de gefailleerde tegenover het hoogste bod staat.
5. Overdracht. De koper betaalt de koopsom aan de boedel en neemt het pakket over, vaak in een nieuwe vennootschap.
6. Verantwoording. In het openbare verslag beschrijft de curator in het hoofdstuk Doorstart / voortzetten onderneming (model verslag) wat er is verkocht, aan wie en voor welke opbrengst.

Koopt de oude eigenaar of bestuurder het bedrijf terug, dan kijken schuldeisers in dat verslag extra kritisch naar de verantwoording: is de markt getest en is de prijs vergelijkbaar met wat anderen boden?

Wat gebeurt er met werknemers in Nederland?

Normaal gaan werknemers bij de overname van een bedrijf automatisch mee naar de nieuwe eigenaar, met behoud van hun arbeidsvoorwaarden. Dat heet overgang van onderneming. Maar artikel 7:666 BW maakt een uitzondering voor een werkgever die failliet is: dan gelden die regels niet, en kiest de koper zelf welke werknemers hij aanneemt en op welke voorwaarden (Loyens & Loeff).

De Heiploeg-zaak: uitzondering geldt niet bij een pre-pack

• Hof van Justitie EU, 28 april 2022 (C-237/20). De koper bij een pre-pack mag alleen afwijken van de bescherming van werknemers als de pre-pack is geregeld in wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen (persbericht 69/22).
• Hoge Raad, 6 oktober 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1372). De Nederlandse pre-pack is niet wettelijk geregeld. Daarom gold de faillissementsuitzondering niet voor de doorstart van Heiploeg, en zijn de werknemers met behoud van hun arbeidsvoorwaarden overgegaan naar de koper (uitspraak, VBK).

Bij een gewone doorstart uit faillissement, zonder pre-pack, geldt de uitzondering normaal gesproken wel.

Wetsvoorstel WOVOF

Het kabinet heeft een wetsvoorstel gemaakt waardoor werknemers bij een doorstart uit faillissement in beginsel wel mee zouden gaan (Wet overgang van onderneming in faillissement). Het voorstel was in 2024 in internetconsultatie en is nog geen wet (Loyens & Loeff, juni 2024).

Niet meegegaan? Dan neemt het UWV een deel van het loon over

Werknemers die niet door de doorstarter worden aangenomen, worden door de curator ontslagen. Wat de failliete werkgever niet meer kan betalen, neemt het UWV voor een deel over met een uitkering wegens betalingsonmacht. Volgens het UWV gaat het om:

• het loon dat je nog tegoed hebt over de periode vóór je ontslag, tot maximaal 13 weken;
• het loon over je opzegtermijn, tot maximaal 6 weken;
• vakantiegeld en pensioenpremie over maximaal 12 maanden.

De uitkering is begrensd op 150% van het maximumdagloon. Verdiende je meer, dan valt het meerdere daarbuiten; dat deel dien je als vordering in bij de curator. Word je wel door de doorstarter aangenomen, controleer dan je nieuwe contract goed: bij een gewone doorstart uit faillissement mag de koper andere arbeidsvoorwaarden aanbieden.

En in België?

Ook in België kiest de overnemer na een faillissement zelf welke werknemers hij overneemt. Dat volgt uit cao nr. 32bis, zoals de FOD Werkgelegenheid uitlegt:

• De overnemer hoeft de oude arbeidsvoorwaarden niet over te nemen en kan nieuwe individuele contracten afsluiten.
• De anciënniteit bij de vorige werkgever telt wel mee voor opzeg of ontslagvergoeding.
• Collectieve voorwaarden uit cao's blijven gelden, tenzij ze in overleg met werknemersvertegenwoordigers worden aangepast.
• De overname van activa moet binnen twee maanden na het faillissement gebeuren, met mogelijke verlengingen van telkens twee maanden.

Daarnaast kent België een overdracht van onderneming onder gerechtelijk gezag, binnen een gerechtelijke reorganisatie. Dat is geen faillissement. Daar geldt cao nr. 102: de verkrijger neemt in principe de rechten en plichten uit de arbeidsovereenkomsten over, maar mag gemotiveerd kiezen welke werknemers meegaan (Securex).

Wat betekent een doorstart voor klanten en cadeaubonnen?

De nieuwe onderneming neemt de schulden van het failliete bedrijf niet over. Een betaalde bestelling, een aanbetaling of een cadeaubon is een vordering op het oude, failliete bedrijf. De nieuwe eigenaar hoeft die niet te honoreren.

Soms doet hij dat toch, om klanten te behouden. Volgens Radar worden cadeaubonnen na een doorstart soms weer geaccepteerd, maar is dat niet altijd het geval; het blijkt pas op het moment van de doorstart. Wordt je bon of bestelling niet overgenomen, dien je vordering dan in bij de curator van het failliete bedrijf. Hoe dat werkt in Nederland en België, staat in bestelling bij een failliet bedrijf.

Checklist: zaken doen met een doorstarter

Na een doorstart ziet de winkel of het bedrijf er vaak hetzelfde uit, met dezelfde naam en soms dezelfde mensen. Juridisch heb je meestal met een andere onderneming te maken. Loop deze punten na:

• Controleer met wie je contracteert. Kijk op nieuwe facturen, orderbevestigingen en de website naar het KvK-nummer (Nederland) of het ondernemingsnummer (België) en vergelijk dat met het oude.
• Abonnement of onderhoudscontract? Vraag schriftelijk of de doorstarter het overneemt en tegen welke voorwaarden. Neemt hij het niet over, dan is wat je vooruit betaalde een vordering op het failliete bedrijf.
• Moet je zelf nog betalen aan het oude bedrijf? Betaal dan aan de curator, tenzij hij laat weten dat de vordering is meeverkocht aan de doorstarter.
• Niet verrekenen over en weer. Een openstaande factuur van het oude bedrijf kun je niet zomaar wegstrepen tegen een nieuwe levering van de doorstarter, of andersom: het zijn verschillende partijen.
• Leverancier? Lever nieuwe orders op nieuwe afspraken. Neem een eigendomsvoorbehoud op in je voorwaarden en vraag bij twijfel om vooruitbetaling.
• Bewaar je stukken. Oude orderbevestigingen, bonnen en garantiebewijzen heb je nodig als je later een vordering indient of de fabrikant aanspreekt.

Garantie, reparaties en leveranciers na een doorstart

• Fabrieksgarantie. Die geeft de fabrikant, niet de winkel. Een faillissement verandert daar niets aan; bij het faillissement van Blokker verwees de Consumentenbond klanten met een defect product naar de fabrikant (Hart van Nederland). Garantie op het eigen merk van de failliete winkel vervalt vaak wel, tenzij de doorstarter die vrijwillig overneemt.
• Product in reparatie. Meld bij de curator dat het jouw eigendom is, zodat het niet met de voorraad wordt verkocht of overgedragen (Kassa).
• Leveranciers. Een leverancier met onbetaalde facturen blijft schuldeiser van het failliete bedrijf, niet van de doorstarter. Heeft hij geleverd onder eigendomsvoorbehoud, dan kan hij zijn goederen opeisen zolang ze er nog zijn; doe dat snel bij de curator, vóór de verkoop.
• Nieuwe afspraken. Wil je als klant of leverancier verder met de doorstarter, dan sluit je met die nieuwe onderneming nieuwe afspraken. Controleer in het Handelsregister of de KBO met welke vennootschap je te maken hebt.

Rekenvoorbeeld: doorstart of losse verkoop?

Waarom kiest een curator voor een doorstart, en waarom komt de rest toch op een veiling? Een vereenvoudigd rekenvoorbeeld met verzonnen bedragen voor een winkelketen met tien vestigingen:

Een lopend bedrijf met naam, personeel en klanten is meestal meer waard dan de som van losse spullen. Maar de doorstarter koopt alleen wat hij nodig heeft. Wat overblijft, hier de inventaris van vier vestigingen, verkoopt de curator alsnog los. Voor de schuldeisers telt het totaal: een hogere opbrengst vergroot de kans dat er na de boedelschulden en preferente schuldeisers iets overblijft voor concurrente schuldeisers.

Wat niet wordt overgenomen, gaat vaak naar de veiling

Een doorstarter neemt zelden alles over. Vestigingen die sluiten, overtollige machines, bedrijfswagens, kantoorinrichting en restvoorraad blijven bij de curator achter. Die verkoopt ze daarna los, vaak via een online veilinghuis. Ook als een doorstart helemaal uitblijft, volgt meestal een veiling van de complete inventaris.

Voor kopers is dat interessant: het gaat vaak om bedrijfsmiddelen die tot kort daarvoor in gebruik waren. Je vindt deze verkopen in het faillissementscentrum, en per bedrijf in de lijst failliete bedrijven van A tot Z. Wat zulke veilingen gemiddeld opbrengen, schat je met de opbrengstcalculator. Hoe je verstandig meebiedt, lees je in faillissementsveiling kopen.

Hieronder zie je kavels uit faillissementen die nu online worden geveild.

Nu op veiling bij de veilinghuizen die Geveild.com volgt · Naar het faillissementscentrum

Troostwijk

Veiling · 45 kavels

Faillissement Essensuals Hairdressing Den Haag B.V

Nog 6 uur 58 min do 12 nov 10:00Den Haag

Troostwijk

Veiling · 29 kavels

Faillissement Toni&Guy Holland B.V. en Faillissement Toni&Guy Utrecht B.V

Nog 6 uur 58 min do 12 nov 10:00Utrecht

Troostwijk

Veiling · 348 kavels

Voertuigen, gereedschappen, aannemersmaterialen en badkamerinrichting wegens faillissement

Nog 10 uur 58 min do 12 nov 14:00Lummen (BE)

Vavato

Veiling · 348 kavels

Voertuigen, gereedschappen, aannemersmaterialen en badkamerinrichting wegens faillissement

Nog 10 uur 58 min do 12 nov 14:00Lummen (BE)

Troostwijk

Veiling · 32 kavels

Horecazaak wegens faillissement

Nog 1 dag 10 uur vr 13 nov 14:00Dendermonde (BE)

Troostwijk

Veiling · 202 kavels

Partij wijnen wegens faillissement Credo Wines bv

Nog 1 dag 10 uur vr 13 nov 14:00Mollem (BE)

Vavato

Veiling · 98 kavels

Izy Coffee Nazareth wegens faillissement

Nog 1 dag 10 uur vr 13 nov 14:00Nazareth - De Pinte (BE)

Vavato

Veiling · 202 kavels

Partij wijnen wegens faillissement Credo Wines bv

Nog 1 dag 10 uur vr 13 nov 14:00Mollem (BE)

Samengevat

• Bij een doorstart koopt een nieuwe onderneming (een deel van) het failliete bedrijf van de curator; de schulden blijven achter.
• In Nederland gaan werknemers bij een gewone doorstart uit faillissement niet automatisch mee. Bij een pre-pack wel, sinds de Heiploeg-uitspraak van de Hoge Raad.
• In België kiest de overnemer na faillissement zelf welke werknemers hij overneemt (cao 32bis).
• Klanten en houders van cadeaubonnen hebben geen recht op levering door de doorstarter.
• Wat overblijft, wordt vaak geveild.
• Hoe het faillissement verder verloopt, lees je in het openbare verslag dat de curator in Nederland elke drie maanden uitbrengt; zie ook wat doet een curator.

Deze gids is algemene informatie en geen juridisch advies. Ben je werknemer of schuldeiser bij een doorstart, vraag dan advies aan een advocaat, je vakbond of het Juridisch Loket.