Antiquarische boeken kopen op een veiling: eerste drukken, atlassen en oude kaarten

Antiquarische boeken kopen op een veiling: zo pak je het aan

Op een veiling koop je oude boeken, eerste drukken, atlassen en kaarten vaak dichter bij de marktprijs dan in de winkel. Daar staat tegenover dat je zelf moet beoordelen wat je koopt. Een boekhandelaar heeft zijn exemplaar gecollationeerd en staat ervoor in; op een veiling ben je voor een groot deel afhankelijk van de beschrijving en de foto's.

1. Bepaal wat je zoekt. Een specifieke titel in een specifieke druk, een onderwerp (reizen, topografie, natuurlijke historie) of een kaart van je eigen streek. Hoe preciezer, hoe beter je kunt vergelijken.
2. Zoek het aanbod. Kijk bij Catawiki en bij Nederlandse en Belgische veilinghuizen. Op Geveild.com zie je dat samen.
3. Controleer druk, staat en compleetheid. Lees de beschrijving letterlijk en vraag wat er niet in staat.
4. Reken de totale prijs uit. Opgeld of kopersbescherming, btw en verzending komen bovenop je bod.
5. Bied met een vast maximum. En houd je eraan, ook in de laatste minuten.

Nieuw met online bieden? Lees eerst hoe online veilen werkt. Wil je juist boeken kwijt, dan is oude boeken verkopen de gids voor jou.

Waar koop je oude boeken op een veiling?

Boeken, kaarten en atlassen worden op verschillende plekken geveild. Waar je koopt, bepaalt het aanbod, de kosten en hoeveel zekerheid je krijgt over de beschrijving.

• Catawiki. Wekelijkse thematische veilingen voor boeken, kaarten en handschriften. Inzendingen worden door experts beoordeeld; volgens de richtlijnen moeten objecten schaars zijn, verzamelwaarde hebben en in goede staat zijn, met een minimumwaarde van €75, of €100 voor oude en zeldzame boeken (Catawiki-inzendrichtlijnen boeken). Het publiek is internationaal, dus je biedt tegen verzamelaars uit heel Europa.
• Gespecialiseerde boekenveilinghuizen. Sterk in oude drukken, topstukken en grote collecties, met uitgebreide catalogusbeschrijvingen. Ze veilen minder vaak, met meer informatie per kavel.
• Algemene veilinghuizen in Nederland en België. Boeken zitten hier vaak in inboedels of in dozen per partij. Soms vind je zo een goede titel tegen een lage prijs; soms is de beschrijving summier. Ga dan liefst naar de kijkdag.

Op verzamelen en in de veilingkalender zie je welke huizen binnenkort boeken en kaarten aanbieden. Hieronder staan kavels die nu lopen.

Nu op veiling bij de veilinghuizen die Geveild.com volgt · Alle verzamelobjecten op veiling

Troostwijk AuctionsGeen minimumprijs

Wandplank en boeken

Nog 2u 3mdi 13 okt 14:13Rochefort (BE)

Startbod€ 1

De Kringwinkel

Set van 3 Franstalige boeken over gastronomie en chocolade

Nog 6u 59mdi 13 okt 19:09Heverlee (BE)

Startbod€ 5

Belga Veilingen

5 x Adres-verjaardag boek met pen

Nog 7u 1mdi 13 okt 19:11Oudsbergen (BE)

Huidig bod€ 31 bod

Belga Veilingen

5 x Vakantie oefenboek + 5 x Barbie boek

Nog 7u 6mdi 13 okt 19:16Oudsbergen (BE)

Nog geen bod

HNVI

Verrijdbare showtafel met opzetstuk met boek/platenrand. Afmeting 175 x 105 cm. Hoogte zonder opzetstuk 68 cm

Nog 7u 20mdi 13 okt 19:30Oirschot

Prijs€ 30

HNVI

Verrijdbare showtafel met opzetstuk met boek/platenrand. Afmeting 175 x 105 cm. Hoogte zonder opzetstuk 68 cm

Nog 7u 20mdi 13 okt 19:30Oirschot

Prijs€ 30

BOPA Auctions

Doos met boeken

Nog 7u 30mdi 13 okt 19:40Tielt (BE)

Nog geen bod

De Kringwinkel

Imagine Architecture boek - Urban Art & Visionaire Architectuur

Nog 7u 38mdi 13 okt 19:48Heverlee (BE)

Huidig bod€ 1516 biedingen

Zoek je een bepaalde titel, auteur of kaart van een specifieke stad, gebruik dan de zoekfunctie en zet er een gratis alert op. Je krijgt dan bericht zodra die ergens geveild wordt. Alle lopende Catawiki-kavels vind je ook via Catawiki-veilingen.

Eerste druk kopen: hoe weet je dat het klopt?

"Eerste druk" is in een beschrijving een van de belangrijkste woorden, en ook een van de makkelijkst verkeerd gebruikte. Een verkoper kan het in goed vertrouwen schrijven omdat er geen latere druk in het boek vermeld staat, terwijl veel uitgevers de eerste druk helemaal niet vermeldden.

Zo controleer je het:

• Vraag om foto's van titelpagina, achterkant daarvan en colofon. Het colofon is de notitie met gegevens als drukker, plaats en datum (Folger Shakespeare Library, glossarium boekgeschiedenis). Catawiki vraagt verkopers deze foto's mee te sturen (Catawiki); ontbreken ze, vraag erom.
• Vergelijk met een bibliografie of betrouwbare beschrijving. Uitgever, jaar en kenmerken moeten overeenkomen met de eerste uitgave. Voor boeken gedrukt in Nederland tot en met 1800, en Nederlandstalige boeken uit het buitenland, is de Short-Title Catalogue, Netherlands (STCN) van de KB het naslagwerk.
• Let op het stofomslag. Bij twintigste-eeuwse literatuur maakt het originele omslag vaak een groot verschil. Ga na of het omslag bij deze druk hoort; omslagen worden soms van een ander exemplaar overgezet.
• Onderscheid eerste druk en eerste uitgave in een andere taal. Catawiki noemt eerste drukken in de oorspronkelijke taal als kenmerk van verzamelwaarde. Een eerste Nederlandse vertaling is iets anders dan de eerste druk van het origineel.

Twijfel je bij een duur boek, vraag de verkoper of het veilinghuis waarop de vermelding "eerste druk" is gebaseerd. Een goed antwoord noemt een bron; een vaag antwoord is een reden om voorzichtig te bieden.

Waar let je op bij antiquarische boeken? Checklist per soort

Per soort boek liggen de risico's ergens anders. Gebruik deze checklist bij het lezen van een kavelbeschrijving.

Literatuur en moderne eerste drukken

• Druk en jaartal, zoals hierboven beschreven.
• Stofomslag aanwezig en origineel? Scheurtjes, verkleurde rug, prijs afgeknipt?
• Handtekening of opdracht: waarom zou die echt zijn? Zie ook het deel over echtheid.

Oude drukken (vóór 1800)

• Is het boek gecollationeerd, dus vergeleken met een beschrijving om te zien of alles er is (Folger)? Staat dat in de beschrijving, of staat er "niet gecollationeerd"?
• Titelpagina aanwezig en origineel? Een ontbrekende of later ingezette titelpagina drukt de waarde sterk.
• Staat van de band: losse platen, gescheurde scharnieren, ontbrekende rug.
• Wormgaatjes, vochtvlekken en vlekjes in het papier (foxing): noemt de verkoper ze, en hoe erg zijn ze op de foto's?

Platenboeken

• Het aantal platen moet kloppen met de uitgave. Platenboeken zijn in het verleden vaak geplunderd om de prenten los te verkopen.
• Inkleuring: oud of later aangebracht? De verkoper weet het niet altijd; een eerlijke beschrijving zegt dat.

Gesigneerde boeken en handschriften

• Is er herkomst of documentatie bij de handtekening?
• Bij handschriften en documenten: waar komen ze vandaan, en is uitgesloten dat het om een overheidsarchief gaat?

Termen die je niet kent zoek je op in het veilingwoordenboek. Afgeslagen prijzen van vergelijkbare kavels vind je in de prijsindex verzamelen.

Oude atlas of kaart kopen: origineel, reproductie of losse plaat

Oude kaarten zijn aantrekkelijk om te kopen, juist ook als decoratie. Maar er zijn veel latere reproducties en facsimile's in omloop, en niet elke beschrijving maakt het onderscheid even duidelijk.

• Originele gravure of reproductie. Een originele kopergravure heeft meestal een zichtbare plaatrand en is gedrukt op handgeschept papier met kettinglijnen. Glad, egaal papier zonder plaatrand wijst op een latere druk. Vraag een foto van een detail en van de achterkant.
• Tekst op de achterzijde. Veel atlaskaarten hebben tekst op de achterkant, die helpt de uitgave te plaatsen. Ontbreekt die terwijl de kaart uit een atlas zou komen, vraag dan waarom.
• Inkleuring. Oude inkleuring is meestal gewilder dan later aangebrachte. Staat er niets over in de beschrijving, vraag het na.
• Staat. Scheurtjes in de middenvouw, gerestaureerde randen, watervlekken en verkleuring door een oud passe-partout.
• Ingelijst. Een lijst verbergt randen en de achterkant. Vraag of de verkoper de kaart uit de lijst kan halen voor foto's, of houd rekening met onbekende gebreken.

Bij een complete atlas is collatie het belangrijkste punt: zijn alle kaarten aanwezig? Een atlas met ontbrekende kaarten is een andere aankoop dan een complete, ook als beide als "atlas" in de titel staan.

Zoek je kaarten als kunst aan de muur, dan kun je ook kijken bij kunst kopen en antiek kopen, waar prenten en gravures vaak los worden aangeboden.

Echt of nep: herkomst, documenten en gestolen erfgoed

Bij boeken gaat vervalsing minder vaak om een compleet nagemaakt boek en vaker om kleinere dingen: een vervalste handtekening, een omslag van een ander exemplaar, een losse kaart die als origineel wordt aangeboden terwijl het een reproductie is, of een boek dat "gemaakt compleet" is met bladen uit een ander exemplaar.

• Handtekeningen. Catawiki kan bij waardevolle of gesigneerde boeken extra bewijs vragen, zoals een certificaat van een geregistreerd en betrouwbaar bedrijf met de naam en handtekening van de beoordelaar, herkomstdocumenten of een vergelijking met bekende voorbeelden (Catawiki). Vraag welke documentatie er is.
• Herkomst. Ex-librissen, stempels en aantekeningen van vorige eigenaren vertellen iets over de geschiedenis van een boek. Een bekende vorige eigenaar kan waarde toevoegen, mits aantoonbaar.
• Bibliotheekstempels. Een stempel van een openbare bibliotheek zonder vermelding dat het boek is afgeschreven, is een reden om door te vragen.

Wees extra alert bij archiefstukken, akten en registers. Overheidsarchieven mogen volgens de Archiefwet alleen met machtiging of op wettelijke grondslag worden vervreemd, en wie zulke stukken onder zich heeft, moet ze op verzoek afstaan (Archiefwet 1995, art. 8 en 11). Een document met een stempel van een gemeente of rechtbank is dus niet vanzelfsprekend vrij te koop. Veilinghuizen en antiquaren kunnen controleren in databanken zoals de Stolen Works of Art Database van Interpol, waarvoor iedereen toegang kan aanvragen.

Koop je liever met de zekerheid van een vakhandelaar, dan kun je ook bij een antiquaar terecht. De Nederlandsche Vereeniging van Antiquaren selecteert haar leden op vakkennis en ervaring, hanteert een gedragscode en heeft een klachtenregeling waarbij de uitspraak van het bestuur bindend is voor het lid. Leden vind je op de ledenlijst. Je betaalt daar doorgaans meer dan op een veiling, in ruil voor meer zekerheid.

Kosten bovenop je bod bij een boekenveiling

Je bod is nooit het bedrag dat je uiteindelijk betaalt. Reken deze posten altijd mee voordat je biedt.

• Kopersbescherming bij Catawiki. 9% van het eindbod plus €3, inclusief btw; verzendkosten komen daar los bij (Catawiki – kopersbescherming). Bij een eindbod van €200 is dat €18 plus €3, samen €21, dus €221 plus verzending.
• Opgeld bij veilinghuizen. Traditionele veilinghuizen rekenen opgeld, een percentage van de hamerprijs dat per huis verschilt, soms met btw daarover. Zie kosten per veilinghuis en reken het uit met de opgeldcalculator.
• Btw. Of en hoe btw wordt gerekend, hangt af van de verkoper en de regeling die het huis toepast. Uitleg vind je bij opgeld en btw bij veilingen.
• Verzending. Boeken zijn zwaar; een meerdelige set of een grote atlas kan flink wat verzendkosten geven. Check dit vooraf in de kavel.
• Invoer van buiten de EU. Koop je bij een verkoper buiten de EU, dan kun je invoerkosten en btw betalen bij aankomst. Reken dat uit met de invoerkostencalculator. Voor bepaalde cultuurgoederen die buiten de EU zijn gevonden of gemaakt, gelden bovendien strengere invoerregels (Ondernemersplein).

Biedstrategie op een boekenveiling

Bij boeken is de kopersgroep per titel vaak klein. Dat werkt twee kanten op: soms krijg je een boek voor weinig omdat niemand anders het zoekt, soms bieden twee verzamelaars tegen elkaar op tot ver boven wat het waard is.

• Bepaal je maximum vooraf. Baseer het op afgeslagen prijzen van hetzelfde boek in dezelfde druk en staat, en trek daar de bijkomende kosten van af. Zie slim bieden op veilingen.
• Corrigeer voor staat en compleetheid. Een incompleet exemplaar is geen goedkope versie van een compleet exemplaar, maar een ander product met een kleinere markt.
• Laat je niet meeslepen in de laatste minuten. Online veilingen worden vaak verlengd als er vlak voor het einde wordt geboden. Hoe dat werkt, lees je bij verlengen en snipen.
• Kijk naar series en partijen. Wie een reeks wil completeren, betaalt soms meer voor één ontbrekend deel dan voor de hele rest. Bied op een partij alleen als je ook de rest wilt hebben of kunt doorverkopen.

Vragen stel je vóór je biedt, niet erna. Een verkoper die op tijd antwoordt met extra foto's van titelpagina en gebreken, geeft je meer zekerheid dan een mooie beschrijving.

Na het winnen: betalen, verzenden en bewaren

Bij Catawiki betaal je via het platform. Na je betaling moet de verkoper binnen 3 werkdagen verzenden of het object klaarzetten voor ophalen (Catawiki). Bij een veilinghuis betaal je volgens hun voorwaarden en haal je op of laat je verzenden; let op de ophaaltermijnen, zie kijkdagen en ophalen.

Controleer het boek direct na ontvangst. Vergelijk het met de beschrijving: druk, aantal platen of kaarten, staat. Wijkt het wezenlijk af, meld dat dan meteen bij het platform of het veilinghuis, met foto's. Hoe langer je wacht, hoe lastiger een klacht wordt.

Bewaar oude boeken en kaarten droog, uit direct zonlicht en niet tegen een buitenmuur. Zet boeken rechtop en niet te strak, zodat de banden niet vervormen. Kaarten bewaar je plat, liefst in zuurvrije mappen of een zuurvrij passe-partout.

Wil je het boek later weer verkopen aan iemand buiten de EU? Dan kan een uitvoervergunning nodig zijn: voor manuscripten en wiegendrukken ongeacht de waarde, voor boeken ouder dan 100 jaar vanaf €50.000 en voor gedrukte kaarten ouder dan 200 jaar vanaf €15.000 (Verordening (EG) nr. 116/2009, bijlage I). Bewaar daarom de factuur en de kavelbeschrijving; die helpen ook bij een latere verkoop.

Veelgemaakte fouten bij oude boeken kopen

• "Eerste druk" niet controleren. Vraag waarop de vermelding is gebaseerd en vergelijk zelf.
• Niet op compleetheid letten. Bij platenboeken en atlassen bepaalt een ontbrekende plaat of kaart veel van de waarde.
• Een reproductie voor een originele kaart aanzien. Kijk naar plaatrand, papier en achterkant.
• Bijkomende kosten vergeten. Kopersbescherming of opgeld, btw, zware verzending en eventueel invoer.
• Bieden op vraagprijzen. Wat een boek online "kost", is niet wat het opbrengt. Kijk naar afgeslagen prijzen.
• Geen vragen stellen. Een extra foto van de titelpagina of een detail van een gebrek kost de verkoper weinig en voorkomt veel teleurstelling.
• Documenten zonder herkomst kopen. Akten en archiefstukken met een overheidsstempel kunnen problemen geven.

Verzamel je meer papieren objecten, kijk dan ook bij strips kopen en postzegels kopen, of bekijk alle koop- en verkoopgidsen.

Heb je je maximum bepaald, de beschrijving gecontroleerd en de kosten berekend? Dan ben je klaar om te bieden in een boekenveiling met experts.